Dlaczego apteczki w firmach mają określony skład i nie można ich „ulepszać” według własnego uznania?

W wielu firmach apteczka wygląda tak samo: biała lub zielona skrzynka na ścianie, w środku bandaże, kompresy, plastry, chusta trójkątna i nożyczki. Prędzej czy później ktoś proponuje: „dorzućmy tabletki przeciwbólowe, krople, maść na oparzenia i coś na żołądek – będzie lepiej”. Brzmi rozsądnie, ale w praktyce takie „ulepszenia” mogą bardziej zaszkodzić niż pomóc, a do tego narazić pracodawcę na odpowiedzialność. Wyjaśniamy, skąd bierze się skład apteczki w zakładzie pracy, czym są normy DIN 13157 i DIN 13169, kto odpowiada za wyposażenie oraz co wolno, a czego nie wolno w apteczce zmieniać.

Co mówią polskie przepisy?

Zacznijmy od rzeczy, która wielu osobom wydaje się zaskakująca: polskie przepisy nie określają, co dokładnie ma się znajdować w apteczce zakładowej. Obowiązek zapewnienia apteczek wynika z rozporządzenia w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy (§ 44). Najważniejsze zasady to:

  • pracodawca musi zapewnić apteczki w poszczególnych wydziałach lub oddziałach zakładu, a tam, gdzie występują szczególne zagrożenia – także punkty pierwszej pomocy,
  • liczba, rozmieszczenie i wyposażenie apteczek powinny być ustalone w porozumieniu z lekarzem sprawującym profilaktyczną opiekę zdrowotną nad pracownikami (lekarzem medycyny pracy),
  • na każdej zmianie musi być wyznaczony pracownik przeszkolony w udzielaniu pierwszej pomocy, odpowiedzialny za apteczkę,
  • przy apteczce powinna znajdować się instrukcja udzielania pierwszej pomocy oraz informacja o osobach przeszkolonych,
  • miejsca, w których znajdują się apteczki, muszą być łatwo dostępne i oznakowane zgodnie z Polską Normą.

Skoro przepisy nie podają listy zawartości, skąd bierze się „określony skład”? Właśnie z dwóch źródeł: z ustaleń z lekarzem medycyny pracy i z norm, na których wzoruje się większość apteczek – przede wszystkim niemieckich norm DIN. Więcej o obowiązkach pracodawcy przeczytasz w artykule apteczka w zakładzie pracy – co powinna zawierać.

Normy DIN 13157 i DIN 13169 – skąd się wzięły w polskich firmach?

Ponieważ w Polsce brakuje szczegółowych regulacji, podobnie jak w wielu innych krajach Unii Europejskiej przyjęło się kompletowanie apteczek według niemieckich norm DIN. Określają one bardzo precyzyjnie, co i w jakiej ilości ma być w apteczce, a także wymagania jakościowe dla poszczególnych elementów, np. opatrunków czy plastrów.

DIN 13157 – apteczka zakładowa

To podstawowy standard dla zakładów pracy, biur, szkół, warsztatów i placów budowy. Zawiera m.in.:

  • opatrunki indywidualne i kompresy jałowe w różnych rozmiarach,
  • opaski podtrzymujące i elastyczne,
  • plastry w różnych rozmiarach i przylepiec na rolce,
  • chusty trójkątne,
  • koc ratunkowy (folię NRC),
  • nożyczki,
  • jednorazowe rękawice ochronne,
  • chusteczki do oczyszczania skóry,
  • instrukcję udzielania pierwszej pomocy.

DIN 13169 – większa apteczka

Norma DIN 13169 to w praktyce zdublowany skład DIN 13157 – zawiera podobne elementy, ale w większych ilościach. Przeznaczona jest do zabezpieczenia większej liczby osób. Dlatego często spotyka się apteczki opisane jako „2 x DIN 13157”, które pełnią podobną funkcję.

Ile apteczek potrzeba?

Normy DIN i towarzyszące im wytyczne podają orientacyjną liczbę apteczek w zależności od rodzaju działalności i liczby pracowników. Na przykład na placu budowy przyjmuje się zwykle jedną apteczkę DIN 13157 dla małej ekipy, a przy większej liczbie osób apteczkę DIN 13169 lub kolejne zestawy. W biurach jedna apteczka może obsłużyć więcej osób niż w zakładzie produkcyjnym. W Polsce ostateczną liczbę ustala się jednak z lekarzem medycyny pracy, biorąc pod uwagę układ budynku, liczbę zmian i rodzaj zagrożeń.

Inne normy DIN, które warto znać

  • DIN 13164 – apteczka samochodowa. Ta norma doczekała się nowej wersji z 2022 roku, która zmieniła skład apteczek do aut,
  • DIN 13167 – mała apteczka do motocykli i rowerów.

Przykłady apteczek z naszej oferty: apteczka przemysłowa TOP 20 (2 x DIN 13157), apteczka ścienna AS40, apteczka ścienna AS20 oraz przenośna apteczka zakładowa AZP10. Do samochodów służbowych przyda się apteczka samochodowa DIN 13164:2022 lub wkład DIN 13164:2022 do uzupełnienia starej apteczki.

Dlaczego skład apteczki jest „sztywny”? Pięć powodów

1. Apteczka służy do pierwszej pomocy, a nie do leczenia

Pierwsza pomoc w pracy to działania, które może wykonać przeszkolony pracownik bez wykształcenia medycznego: zatamowanie krwawienia, opatrzenie rany, unieruchomienie kończyny, ochrona przed wychłodzeniem, wezwanie pomocy. Apteczka zawiera dokładnie to, co jest do tego potrzebne. Leczenie, w tym podawanie leków, to już zadanie dla personelu medycznego.

2. Leki mogą zaszkodzić

To najczęstsze i najbardziej ryzykowne „ulepszenie”. Pracownik udzielający pierwszej pomocy nie zna historii choroby poszkodowanego, nie wie, czy ma on alergię, jakie leki już przyjmuje, czy jest w ciąży, ani czy dolegliwość nie jest objawem czegoś poważniejszego. Nawet popularny lek przeciwbólowy może wywołać reakcję alergiczną albo zamaskować objawy, które pomogłyby lekarzowi postawić diagnozę. Dlatego w apteczkach zakładowych zgodnie z dobrą praktyką i zaleceniami ekspertów nie umieszcza się leków.

3. Odpowiedzialność pracodawcy i osoby udzielającej pomocy

Pracodawca odpowiada za to, by apteczka była wyposażona w odpowiednie środki i by zawartość była uzgodniona z lekarzem. Jeśli w apteczce znajdzie się coś przypadkowego, przeterminowanego lub nieodpowiedniego, a poszkodowanemu stanie się krzywda, mogą pojawić się trudne pytania: kto to tam włożył, na jakiej podstawie i dlaczego nikt tego nie sprawdził. Brak apteczek lub ich niewłaściwe wyposażenie to także naruszenie przepisów BHP, za które osoba odpowiedzialna może ponieść odpowiedzialność wykroczeniową.

4. Każdy wie, czego się spodziewać

Ustandaryzowany skład oznacza, że przeszkolony pracownik w każdej apteczce znajdzie te same elementy, mniej więcej w tym samym miejscu. W stresie nie traci czasu na szukanie i zastanawianie się, co jest czym. Apteczka „ulepszona” według pomysłu kilku osób szybko zamienia się w szufladę pełną przypadkowych rzeczy.

5. Jakość i sterylność

Elementy apteczek zgodnych z normami DIN muszą spełniać określone wymagania jakościowe. Opatrunki są jałowe i pakowane pojedynczo, a plastry i bandaże mają odpowiednie wymiary i właściwości. Dokładane „na szybko” produkty z domowej apteczki często nie spełniają tych wymagań, bywają otwarte, zgniecione albo przeterminowane.

Co wolno, a czego nie wolno? Praktyczne zestawienie

Co wolno (i warto) zrobić

  • dostosować wyposażenie do zagrożeń – jeśli w zakładzie występuje ryzyko oparzeń, pracy z chemikaliami czy ciał obcych w oku, apteczkę lub punkt pierwszej pomocy można rozszerzyć o odpowiednie środki, ale zawsze w porozumieniu z lekarzem medycyny pracy,
  • dodać środki do płukania oczu tam, gdzie istnieje ryzyko pyłu, odprysków lub chemikaliów, np. płyn do płukania oczu Plum Eye Wash lub pH Neutral przy pracy z kwasami i zasadami. Większe zakłady mogą zainstalować stację do płukania oczu,
  • zapewnić środki na oparzenia w kuchniach, przy spawaniu, w hutach czy przy pracach z gorącymi powierzchniami, np. stację Cederroth First Burn Station,
  • uzupełniać zużyte elementy takimi samymi lub równoważnymi produktami spełniającymi normę,
  • dodać kolejne apteczki – np. w odległych częściach hali, w pojazdach służbowych czy na zewnętrznych stanowiskach,
  • wyposażyć zakład w defibrylator AED – to nie element apteczki, ale bardzo wartościowe uzupełnienie systemu pierwszej pomocy. Więcej w artykule czy pracodawca musi mieć AED,
  • dobrać apteczkę do branży – np. w zakładach spożywczych sprawdzi się apteczka HACCP przygotowana z myślą o branży spożywczej.

Czego nie wolno robić

  • wkładać leków – tabletek przeciwbólowych, kropli, syropów, maści z substancjami leczniczymi,
  • dokładać rzeczy z domowej apteczki bez sprawdzenia, czy spełniają wymagania i są w terminie,
  • zostawiać przeterminowanych i otwartych opatrunków – tracą jałowość,
  • używać apteczki jak magazynu – na klucze, dokumenty, długopisy czy środki higieniczne do codziennego użytku,
  • zamykać apteczki na klucz w sposób, który utrudnia dostęp w nagłej sytuacji,
  • usuwać elementy, które „nikt nie używa” – np. chusty trójkątnej czy koca ratunkowego. Są rzadko potrzebne, ale gdy już są, decydują o skuteczności pomocy,
  • zmieniać składu bez konsultacji z lekarzem medycyny pracy lub służbą BHP.

Apteczka to nie wszystko – system pierwszej pomocy

Nawet najlepiej wyposażona apteczka nie pomoże, jeśli nikt nie umie z niej skorzystać. Przepisy wymagają, by w zakładzie działał cały system pierwszej pomocy:

  • przeszkoleni pracownicy na każdej zmianie, wyznaczeni do udzielania pierwszej pomocy i obsługi apteczki,
  • instrukcja udzielania pierwszej pomocy umieszczona przy apteczce, np. instrukcja ogólnych zasad udzielania pierwszej pomocy lub instrukcja obsługi apteczki,
  • informacja o osobach przeszkolonych – z imieniem, nazwiskiem i miejscem pracy, umieszczona w widocznym miejscu przy apteczce,
  • oznakowanie – zielony znak z białym krzyżem, np. znak BHP „Apteczka”, który pozwala szybko znaleźć apteczkę,
  • regularne przeglądy – osoba odpowiedzialna sprawdza zawartość, uzupełnia braki i usuwa przeterminowane elementy.

Jak prowadzić przegląd apteczki?

  1. Ustal harmonogram – np. raz w miesiącu oraz po każdym użyciu apteczki.
  2. Sprawdź zawartość z listą – porównaj to, co jest w apteczce, z wykazem wyposażenia ustalonym z lekarzem.
  3. Zwróć uwagę na daty ważności – szczególnie jałowych opatrunków, płynów do płukania oczu i chusteczek.
  4. Usuń wszystko, co nie powinno się tam znaleźć – leki, przedmioty prywatne, otwarte opakowania.
  5. Uzupełnij braki – najlepiej gotowymi wkładami zgodnymi z normą DIN.
  6. Odnotuj przegląd – prosty rejestr z datą i podpisem ułatwia kontrolę i pokazuje, że apteczka jest regularnie sprawdzana.

[KREI content=produkty kategoria=45 limit=8 sort=kupione_desc]

Najczęstsze pytania

Czy apteczka w firmie musi być zgodna z DIN 13157?

Polskie przepisy nie nakazują stosowania konkretnej normy. Normy DIN są jednak powszechnie uznawanym punktem odniesienia, a apteczka zgodna z DIN 13157 lub DIN 13169 to dobry punkt wyjścia do ustaleń z lekarzem medycyny pracy.

Czy mogę mieć w biurze tabletki przeciwbólowe dla pracowników?

Nie w apteczce pierwszej pomocy. Pracownicy mogą mieć własne leki, które przyjmują na własną odpowiedzialność, ale apteczka zakładowa nie powinna ich zawierać, a osoby udzielające pierwszej pomocy nie powinny ich podawać.

Kto odpowiada za wyposażenie apteczki?

Odpowiedzialność ponosi pracodawca, który ustala wyposażenie z lekarzem medycyny pracy. Na co dzień o stan apteczki dba wyznaczony, przeszkolony pracownik.

Czy apteczka samochodowa wystarczy w małej firmie?

Apteczka samochodowa DIN 13164 jest przeznaczona do pojazdów i ma mniejszy skład niż apteczka zakładowa. W firmie lepiej sprawdzi się apteczka zgodna z DIN 13157. Różnice opisujemy w artykułach apteczka samochodowa – co warto wiedzieć i apteczka pierwszej pomocy nie tylko samochodowa.

Jak dobrać apteczkę do biura?

W biurze ryzyko urazów jest mniejsze, ale apteczka nadal jest obowiązkowa. Wskazówki znajdziesz w artykule wybór odpowiedniej apteczki pierwszej pomocy do biura, a odpowiedzi na inne pytania na stronie FAQ – apteczki.

Podsumowanie

Apteczki w firmach mają określony skład, bo służą do pierwszej pomocy udzielanej przez osoby bez wykształcenia medycznego, a nie do leczenia. Polskie przepisy nie podają gotowej listy zawartości, ale wymagają, by wyposażenie było ustalone z lekarzem medycyny pracy. W praktyce punktem wyjścia są normy DIN 13157 i DIN 13169, które precyzyjnie określają, co i w jakiej ilości ma się znaleźć w apteczce. Apteczkę można i warto dostosować do zagrożeń w zakładzie – np. o środki do płukania oczu czy na oparzenia – ale zawsze w sposób przemyślany i uzgodniony, a nie według własnego uznania. Leki, przypadkowe produkty i przeterminowane opatrunki nie mają w niej miejsca. Pełny wybór apteczek i wkładów znajdziesz w kategoriach apteczki i apteczki i sprzęt ppoż., a uzupełnieniem systemu pierwszej pomocy mogą być koce ratunkowe i defibrylatory AED.


Comments

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *